Leczenie przeciwbólowe jest integralną częścią terapii przeciwnowotworowej. Ma na celu ulżyć cierpieniu pacjentów oraz zapobiec destrukcyjnemu wpływowi bólu na tryb życia chorego i jego rodziny. Ból może pojawiać się na każdym etapie choroby nowotworowej i występuje średnio u 50%, a w zaawansowanym okresie choroby u ponad 75% chorych. Podstawową metodą leczenia bólu u chorych na nowotwór jest farmakoterapia przeprowadzona wg schematu „drabiny analgetycznej” .

Obecnie wyróżnia się następujące kategorie bólów nowotworowych:

  1. Ból spowodowany nowotworem lub jego przerzutami: bóle spowodowane rozrastaniem się guza nowotworowego, uciskiem guza na nerwy, przerzutami nowotworowymi do kości, skóry, narządów miąższowych.
  2. Bóle związane z wyniszczeniem nowotworowym: bóle spowodowane odleżynami, zaparciami, zapaleniem błon śluzowych jamy ustnej, przełyku itp.
  3. Ból będący skutkiem przebytego leczenia przeciwnowotworowego: chemioterapia może bezpośrednio powodować uszkodzenia nerwów obwodowych (polineuropatia), lub na skutek obniżenia odporności być przyczyną uaktywnienia się infekcji wirusowej, która może dawać bardzo bolesny zespół bólowy (półpasiec i neuralgia popółpaścowa).

Do oceny natężenia bólu u pacjentów powszechnie stosuje się skalę wizualno-analogową. Jest to 10-centymetrowy odcinek. Jego początek [0] oznacza całkowity brak bólu, a koniec [10] najsilniejszy ból, jaki chory może sobie wyobrazić. Na odcinku tym chory wskazuje punkt odpowiadający obecnie odczuwanemu bólowi. Wynik zapisywany jest jako liczba odpowiadająca liczbie milimetrów (centymetrów) od początku odcinka.

Około 90% chorych z bólami nowotworowymi może być skutecznie leczonych farmakologicznie. W uproszczeniu, leczenie bólów nowotworowych składa się z dwóch podstawowych, równolegle stosowanych elementów:

  1. zastosowanie leków przeciwbólowych – rodzaj i dawki leków dobierane są w zależności od nasilenia bólu, według drabiny analgetycznej (leki nieopioidowe – opioidy)
  2. zastosowanie leków i metod uzupełniających (adiuwantowych) – wybór leków lub metody zależy przede wszystkim od ustalonego rozpoznania (leki adiuwantowe, blokady, neurolizy, paliatywne leczenie onkologiczne).

Leki stosowane w leczeniu bólów nowotworowych

Większość leków przeciwbólowych można zaliczyć do jednej z następujących grup:

  1. analgetyki nieopioidowe (paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne)
  2. słabe opioidy (opioidy wykazujące efekt pułapowy)
  3. silne opioidy
  4. leki uzupełniające

Strategia leczenia polega na:

  1. regularnym podawaniu leków (zgodnie z właściwościami farmakologicznymi w celu zapewnienia stałego poziomu terapeutycznego)
  2. dodatkowym stosowaniu ratujących dawek leków w przypadkach dodatkowych bólów (np. bóle przebijające)
  3. stosowaniu leków silniejszych (wyższego stopnia), kiedy słabsze przestają być skuteczne
  4. kojarzeniu leków przeciwbólowych z lekami nasilającymi ich efekt, działającymi przyczynowo lub zmniejszającymi efekty uboczne leczenia (leki uzupełniające)
  5. konieczności zapobiegania i leczenia działań ubocznych leków przeciwbólowych (przede wszystkim – zaparć)

Najlepszym rodzajem treningu w chorobie niedokrwiennej serca jest wysiłek wytrzymałościowy. Nazwa „wytrzymałościowy” nie oznacza, że jest to wysiłek ciężki, związany z osiąganiem wyników, pokonywaniem granic wytrzymałości czy uprawianiem sportu wyczynowego. Wręcz przeciwnie  – wysiłek (trening) wytrzymałościowy to ćwiczenia, który w przyjemny, łagodnie obciążający sposób angażują duże grupy mięśni.

Taki rodzaj wysiłku jest dostępny niemal dla każdego. Może być prowadzony w formie ciągłej (u pacjentów z dobrą tolerancją wysiłku) lub z przerwami, czyli w formie interwałowej.

Drugim rodzajem treningu jest trening nazywany oporowym, który wzmacnia przede wszystkim wytrzymałość siłową. Trening ten w większym stopniu obciąża układ mięśniowy.

Warto wiedzieć, że wysiłek fizyczny ma działanie kardioprotekcyjne, co oznacza, że chroni serce. Wpływ ten zależy od kilku czynników: rodzaju wysiłku, całkowitej dawki ćwiczeń (liczonej w kcal/tydzień) oraz częstości i intensywności wysiłku.

Szczególnie ważne jest to, aby aktywność fizyczna była dla ćwiczącej osoby rzeczywistym wysiłkiem. Zbyt mało intensywna aktywność nie przyniesie pożądanych korzyści. Podobnie – zbyt duża intensywność fizyczna nie poprawi efektu kardioprotekcyjnego, a może być niebezpieczna.

Według Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego najlepszy efekt kardioprotekcyjne uzyskuje się jeśli trening odbywa się zgodnie z poniższymi zaleceniami:

 – częstotliwość treningu: 4 – 5 razy w tygodniu

 – intensywność ćwiczeń: 60 – 80% tętna maksymalnego dla wieku

 – czas trwania pojedynczego treningu: 30 – 60 minut

 – zalecany trening: wytrzymałościowy

Jak wynika z tych zaleceń, treningi wytrzymałościowe – które stanowią podstawę rehabilitacji pozawałowej – powinny mieć umiarkowaną intensywność i należy je wykonywać 4 – 5 razy w tygodniu. Optymalny wydatek energetyczny w trakcie treningów, liczony w skali całego tygodnia, powinien przekraczać 2000 kcal (nie mniej niż 1000 kcal/tydzień).

Jako uzupełnienie ćwiczeń można także wykonywać trening oporowy (około 10 – 15% całkowitego wysiłku energetycznego).

Intensywność wysiłku powinna być umiarkowana. Co to znaczy?

Obrazowo mówiąc, wysiłek umiarkowany powoduje tylko nieznaczne przyspieszenie częstości oddechów, które nie uniemożliwia swobodnej rozmowy. Skóra nie powinna spływać potem, lecz być nim co najwyżej delikatnie zroszona. Taki wysiłek jest odczuwany jako przyjemny i niezbyt uciążliwy.

Wyznaczanie maksymalnej dopuszczalnej intensywności ćwiczeń następuje na podstawie próby wysiłkowej, w oparciu o tak zwaną rezerwę częstotliwości skurczów serca.

Wartość dopuszczalnej częstotliwości skurczów serca podczas treningu (tak zwane tętno treningowe) wylicza się jako sumę wartości spoczynkowej częstotliwości skurczów serca (tętno spoczynkowe – HRrest) i określany procent rezerwy częstotliwości skurczów serca (HRR).

Rezerwa częstotliwości skurczów serca (HRR) to różnica maksymalnego tętna (HRmax) osiągniętego podczas testu wysiłkowego i tętna w spoczynku (HRrest).

HRR = HRmax – HRrest

Tętno treningowe = 40 – 80% HRR + HRrest

*Dobrą kontrolę tętna treningowego umożliwia stosowanie niedrogich urządzeń takich jak pulsometry

Rehabilitacja kardiologiczna odgrywa zasadniczą rolę w każdej osoby z wysokim ryzykiem ostrego zespołu sercowo – naczyniowego (także powtórnego). Jeżeli jesteś osobą z nadwagą lub palisz papierosy wraz z wdrożeniem rehabilitacji powinieneś jeszcze zmienić styl życia i postawić sobie za cel:

 – zmniejszenie masy ciała: do należnej BMI <25 (sam trening pozwala obniżyć wagę ciała o 2 – 3 kg, a trening w połączeniu z dietą – nawet o 8,5 kg).

 – trwałe zaprzestanie palenia tytoniu – palenie tytoniu ma niekorzystny wpływ na śródbłonek naczyń, a także na przebudowę blaszki miażdżycowej. Jeśli masz kłopoty z rzuceniem palenia, poproś swojego lekarza o pomoc, być może także farmakologiczną lub skorzystaj z porad psychologa.

Zapamiętaj! Ćwiczyć należy regularnie! Po trzech miesiącach od zaprzestania aktywności fizycznej znika efekt kardioprotekcyjnego wysiłku fizycznego!

Objawy napadu padaczkowego:

 – nagła utrata przytomności lub zaburzenia świadomości w różnym stopniu

 – gwałtowne „drgające” ruchy całego ciała, szczególnie kończyn; w napadach częściowych drgawki mogą dotyczyć tylko jednej lub dwóch kończyn

 – możliwe bezwiedne oddanie moczu i stolca

 – szczękościsk, któremu może towarzyszyć przygryzienie warg lub języka

 – zesztywnienie, wyprężenie ciała, usztywnienie karku i gwałtowne ruchy głowy

 – bezdech lub ciężki, głośny oddech

 – po ustąpieniu drgawek głęboki sen lub zaburzenia orientacji – chory nie wie gdzie jest i co się stało

Co należy zrobić? Jak pomóc osobie z napadem padaczkowym?

 – zapewnij sobie bezpieczeństwo (jeżeli masz taką możliwość załóż rękawiczki – gdyż możesz mieć kontakt z krwią poszkodowanego)

 – zabezpiecz chorego przed urazami – ale nie krępuj jego ruchów! Ułóż go w bezpiecznym miejscu (jeśli możesz, podtrzymaj go już w czasie upadku), zabezpieczaj jego głowę, by nie uderzała o twarde podłoże (uklęknij za nim, ułóż jego głowę między swoimi kolanami, podtrzymując ją jednocześnie dłońmi). Odsuń z zasięgu rąk i nóg chorego twarde przedmioty i kable

 – zapobiegaj zachłyśnięciu, jeśli chory wymiotuje, ułóż go na boku

 – jeśli nie wiesz czy chory leczy się na padaczkę, a drgawki nie ustępują, wystąpiły po raz pierwszy lub napad trwał ponad 3 minuty (nawet u osoby z rozpoznaną padaczką)  – wezwij pogotowie

Nie wolno:

 – nie wkładaj nic między zęby chorego

 – nie krępuj ruchów chorego, nie używaj siły w celu powstrzymania ataku drgawek

 – nie przenoś chorego mającego drgawki, chyba że znajduje się w niebezpiecznym miejscu

 – podczas napadu nie podawaj nic do jedzenia i picia

 – podczas drgawek nie wykonuj oddechów ratowniczych – bezdech w czasie napadu jest jednym z towarzyszących objawów

 – nie zostawiaj chorego samego

 – nie budź chorego po ataku, lecz zapewnij mu spokój

 – nie lekceważ napadów drgawkowych

Napady drgawkowe mogą być objawem padaczki – czyli zaburzenia pracy mózgu powstające z przyczyn wrodzonych lub nabytych (np. po urazie czy zatruciu). Przyczyną drgawek mogą być także: choroby serca, duży wzrost ciśnienia krwi, udar mózgu, guz mózgu, krwiak śródmózgowy, uraz głowy, zatrucie (alkoholem, lekami, narkotykami, toksycznymi oparami), przegrzanie (np. udar cieplny), spadek poziomu glukozy we krwi.

 Zwiastuny drgawek:

 – nagła zmiana nastroju, podenerwowanie, niepokój

 – zaburzenia czucia, np. drętwienie kończyn

 – zaburzenia widzenia np. mroczki przed oczami, aura

 – zaburzenia słyszenia i powonienia (np. wyczuwanie nieprzyjemnego zapachu, niewyczuwalnego dla innych)

 – zawroty, ból głowy

 – nudności, wymioty

Drgawki nie muszą obejmować całego ciała, mogą ograniczać się do jednej kończyny lub jej części, nie muszą też przebiegać z utratą przytomności. Czasem napady padaczkowe ograniczają się n. do niekontrolowanych ruchów mięśni twarzy, takich jak np. cmokanie lub mruganie i brak kontaktu z chorym.

Nadciśnienie tętnicze to wartości ciśnienia spoczynkowego równe lub większe od 140/90 mm Hg.

Terminem „ciśnienie tętnicze” określa się siłę nacisku krwi krążącej w tętnicach na ich ścianę. Wartość ciśnienia w czasie skurczu serca (wartość wyższa) to ciśnienie skurczowe, a w okresie jego rozkurczu (wartość niższa) – ciśnienie rozkurczowe. Gdy te wartości regularnie przekraczają w spoczynku 139 mm Hg dla ciśnienia skurczowego lub 89 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego, można rozpoznać NADCIŚNIENIE TĘTNICZE. Wśród osób, które ukończyły 60 rok życia, choroba ta występuje częściej niż u młodszych, bo aż u około 50% populacji.

Klasyfikacja ciśnienia tętniczego u osób powyżej 18 roku życia*

 – ciśnienie tętnicze optymalne <120 mm Hg/ 80 mm Hg

 – ciśnienie tętnicze prawidłowe 120 – 129 mm Hg/ 80 – 84 mm Hg

 – ciśnienie wysokie prawidłowe 130 – 139 mm Hg/ 85 – 89 mm Hg

 – I okres  – nadciśnienie łagodne 140 – 159 mm Hg/ 90 – 99 mm Hg

 – II okres  – nadciśnienie umiarkowane 160 – 179 mm Hg/ 100 – 109 mm Hg

 – III okres  – nadciśnienie ciężkie >180 mm Hg/ >100 mm Hg

(*kategoria ciśnienia tętniczego jest określana przez wyższą wartość zmierzonego ciśnienia np. ciśnienie 146/76 – nadciśnienie łagodne)

Dlaczego nadciśnienie tętnicze jest niebezpieczne?

Długotrwale utrzymujące się podwyższone ciśnienie tętnicze wywiera bardzo szkodliwy wpływ na naczynia, serce i nerki. Następstwami nieleczonego lub nieskutecznie leczonego nadciśnienia są: choroba wieńcowa i niewydolność serca, udar mózgu i demencja, a także niewydolność nerek. Ryzyko wystąpienia tych powikłań jest znacznie częstsze w obecności nadciśnienia u osób w wieku podeszłym niż u osób młodych.

Korzyści z leczenia nadciśnienia

Jak wykazano w wielu prowadzonych na świecie badaniach, obniżenie ciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru mózgu, zawału serca, niewydolności krążenia i nerek oraz demencji. U wielu osób do obniżenia podwyższonego ciśnienia prowadzi modyfikacja stylu życia – np. ograniczenie spożycia soli, odpowiednia dieta, dostosowana do możliwości aktywność fizyczna, normalizacja masy ciała – stąd stanowi ona niezbędny element leczenia nadciśnienia tętniczego. Jednak większość chorych na nadciśnienie tętnicze wymaga przewlekłego przyjmowania leków przeciwnadciśnieniowych, zgodnie z zaleceniami lekarza i regularnych kontroli wartości ciśnienia. Tak więc warto regularnie mierzyć ciśnienie tętnicze, a w przypadku rozpoznania przez lekarza nadciśnienia należy zastosować się do jego zaleceń. Kontrola ciśnienia zwiększa efekty leczenia.

Co roku do szpitali w całej Polsce trafia ponad 100 tysięcy chorych, u których rozpoznano ostry zespół wieńcowy.

Ostry zespół wieńcowy (OZW) jest skutkiem niedokrwienia serca, co bezpośrednio zagraża życiu. Nieleczony prowadzi do powstawania zawału, czyli martwicy serca. Rozległe fragmenty serca tracą wówczas sprawność kurczącego się mięśnia – zmieniając się w niekurczliwą, sztywną bliznę. Serce traci wtedy również swoją sprawność jako pompa. Zawał powoduje osłabienie siły serca i może być przyczyną dalszych poważnych schorzeń, takich jak niewydolność serca czy arytmia.

Osoby u których rozpoznano stan przedzawałowy lub które przebyły zawał powinny uznać ten czas za dobry moment  aby „zdjąć nogę z gazu” i założyć sportowe obuwie. Rehabilitacja kardiologiczna jest bowiem bardzo ważnym etapem Twojego leczenia. Pozwala przywrócić sprawność fizyczną, zredukować ryzyko kolejnych incydentów kardiologicznych, a nawet obniżyć śmiertelność  – aż o 26%!

Ruch ma działanie kardioprotekcyjne, a więc chroni Twoje serce. Działanie to trwa tak długo, jak długo regularnie ćwiczysz – dlatego warto regularny ruch wprowadzić na stałe do swojego harmonogramu dnia.

Etapy rehabilitacji kardiologicznej:

Etap 1: pierwszy okres po incydencie sercowo – naczyniowym

Rehabilitacja powinna się rozpocząć już w pierwszej dobie po ustabilizowaniu się stanu zdrowia pacjenta. Na oddziale intensywnej opieki kardiologicznej rehabilitant przeprowadza z pacjentem indywidualne ćwiczenia oddechowe oraz ćwiczenia małych grup mięśniowych.

Z chwilą poprawy stanu ogólnego ćwiczenia zaczynają obejmować większe grupy mięśniowe, marsz, a także wchodzenie po schodach. Ćwiczenia w pierwszym okresie rehabilitacji trwają krótko – na początku około 5 minut – i stopniowo wydłużają się do 15 minut.

W pierwszym okresie rehabilitacja powinna przywrócić pacjentowi samowystarczalność w zakresie niezbędnych do codziennego funkcjonowania (pójście do toalety, samodzielne ubranie się, przejście do kuchni). Przed wypisaniem ze szpitala pacjent powinien być całkowicie uruchomiony i przejść test wysiłkowy.

Pierwszy okres rehabilitacji trwa zazwyczaj od 1 do 2 tygodnia, przy czym u osób z niepowikłanym zawałem serca okres uruchomienia wynosi od 4 do 10 dni, a u chorych z zawałem powikłanym – ponad 10 dni.

Etap 2: okres rekonwalescencji (rehabilitacja poszpitalna)

Najkorzystniejszą formą rehabilitacji dla pacjenta w tym okresie jest rehabilitacja w warunkach stacjonarnych – prowadzona pod okiem wykwalifikowanych fizjoterapeutów, przy udziale pielęgniarek, psychologów i dietetyka. Kwalifikują się do niej osoby starsze, z powikłaniami po zawale serca, poważnymi chorobami współistniejącymi, a także mieszkające w małych miejscowościach, w których dostęp do rehabilitacji byłby utrudniony.

Kwalifikacja do zajęć rehabilitacyjnych oraz ustalenie wielkości wysiłku, jaki pacjent będzie mógł wykonywać, odbywa się na podstawie próby wysiłkowej. W trakcie badania pacjent jest poddawany wysiłkowi fizycznemu o narastającym natężeniu.

Podczas tego badania monitoruje się EKG i mierzy ciśnienie tętnicze. Na podstawie wyników tego testu lekarz określa intensywność, z jaką może być prowadzony trening fizyczny danego pacjenta – należy bezwzględnie stosować się do tych zaleceń – aby trening był efektywny i bezpieczny.

Ten etap rehabilitacji na celu zwiększenie wydolności układu krążenia oraz zmniejszenie ryzyka rozwoju choroby i powikłań. W tym okresie stosuje się następujące rodzaje ćwiczeń: marsze na bieżni, jazdę na cykloergonometrze pod kierunkiem fizjoterapeuty, ćwiczenia ogólno-usprawniające (gimnastyka na sali) ćwiczenia oporowe (wzmacniające poszczególne grupy mięśni), ćwiczenia oddechowe.

Ćwiczenia cechują się stopniowo zwiększaną intensywnością. Ten etap rehabilitacji trwać może od 4 do 12 tygodni.

Podczas ćwiczeń pacjent powinien zwracać baczną uwagę na objawy, które bezwzględnie nakazują przerwanie wysiłku:

 – nadmierny wzrost albo spadek tętna lub ciśnienia

 – brak wzrostu tętna i ciśnienia pomimo znacznego obciążenia wysiłkiem

 – ból w klatce piersiowej

 – uczucie nadmiernego obciążenia wysiłkiem

 – wystąpienie zimnego potu na ciele

 – duszność

 – zawroty, nagły ból głowy

 – nudności, wymioty

Etap 3: późna rehabilitacja poszpitalna

Ten etap rehabilitacji powinien się zacząć zaraz po powrocie pacjenta do domu i trwać przez całe życie. Jego celem jest podtrzymanie efektów rehabilitacji, którą pacjent przeszedł w szpitalu, oraz dalsza poprawa sprawności i wydolności fizycznej.

Należy pamiętać aby każdy trening obejmował trzy fazy:

 – rozgrzewkę: trwającą 5 – 10 minut, na którą składają się ćwiczenia rozciągające, następnie uruchomienie dużych grup mięśniowych i stopniowe dochodzenie do poziomu treningu właściwego

 – trening właściwy: który powinien trwać minimum 30 minut, a optymalnie 60 minut. Podstawą tego treningu są ćwiczenia wytrzymałościowe (tzw. aerobowe), które uruchamiają i wzmacniają duże grupy mięśni. Ćwiczenia te powinny być wykonywane z taką intensywnością, aby suma wszystkich ćwiczeń w ciągu tygodnia dała wydatek energetyczny minimum 1000 kcal/tydzień, a optymalnie 2000 kcal/tydzień

 – faza wyciszenia: 5 – 10 minut, w czasie których stopniowo zmniejszamy obciążenie. Dzięki temu, że ćwiczenia będą miały coraz mniejszą intensywność, układ krążenia zaadaptuje się do zmniejszonego wysiłku. Pamiętaj, że nagłe przerwanie treningu może być niebezpieczne dla zdrowia, dlatego faza wyciszenia powinna być stałą częścią treningu i nie wolno jej pomijać.

Jak chronić się przed owadami w czasie podróży?

W tropiku ukłucia owadów mogą być przyczyną zakażeń wirusowych oraz chorób pasożytniczych, z których część stanowi poważne zagrożenie dla turystów. Tylko niektórym z nich można zapobiegać dzięki szczepieniom przed wyjazdem, dlatego ochrona przed komarami i innymi insektami w podróży jest bardzo ważna dla zdrowia.

Niektóre choroby przenoszone przez owady:

 – komary: malaria, denga, żółta gorączka (żółta febra – dostępna szczepionka), filariozy, japońskie zapalenie mózgu – dostępna szczepionka, gorączka Zachodniego Nilu, chikungunya

 – muchówki (ćmiankowate) – leiszmanioza

 – pluskwiaki – choroba Chagasa (trypanosomoza amerykańska)

 – muchy tse-tse – śpiączka afrykańska (trypanosomoza afrykańska)

Jak chronić się przed owadami w podróży?

 – na wycieczce w tropiku korzystaj z repelentów, czyli środków odstraszających owady, w postaci płynów, aerozoli, kremów czy sztyftów. Repelent stosuj na zdrową skórę odkrytych części ciała, według zaleceń producenta

 – wybieraj repelenty zawierające substancje o sprawdzonej skuteczności przeciwko komarom np. DEET, ikarydynę, IR3535

 – po kąpieli, pływaniu, przy wzmożonej potliwości  – częściej nakładaj repelent, zgodnie z instrukcją producenta

 – zabezpiecz miejsce noclegu: przed zaśnięciem sprawdź szczelność okien, drzwi, siatek w oknach, usuń z pomieszczeń komary

 – w miarę możliwości wybieraj pokoje z klimatyzacją albo korzystaj z moskitiery nadłóżkowej, nasączonej insektycydem (np. permetryną)

 – wykorzystuj ochronne właściwości ubrania (długie rękawy, nogawki, skarpetki) zwłaszcza w porach największej aktywności komarów. Ubranie możesz przed wyjazdem impregnować specjalnymi środkami przeciwko owadom

 – u dzieci powyżej 2. miesiąca życia możesz stosować repelenty zawierające DEET, zgodnie z zaleceniami producenta

Wybór metod unikania owadów zależy od charakteru wycieczki, stopnia narażenia na owady w podróży oraz występowania chorób przez nie przenoszonych w rejonie docelowym. W rejonach zagrożonych malarią warto szczególnie starannie zapobiegać ukłuciom komarów w porze największej aktywności gatunków przenoszących tę chorobę, czyli pod wieczór i w nocy.

Podstawowa reanimacja oznacza dwie czynności – uciśnięcia klatki piersiowej i oddechy ratownicze – mają one na celu podtrzymanie krążenia i dostarczenie tlenu do tkanek aż do czasu przybycia profesjonalnej pomocy.

Schemat postępowania:

  1. Zanim podejdziesz do poszkodowanego oceń swoje i jego bezpieczeństwo.
  2. Sprawdź czy poszkodowany jest przytomny – delikatnie potrząśnij go za ramiona i głośno zapytaj: „Czy wszystko porządku?”. Jeśli znasz imię poszkodowanego, mów do niego po imieniu, wydając polecenie: „Otwórz oczy!”.
  3. Jeśli poszkodowany reaguje, pozostaw go w pozycji, w której go znalazłeś i postaraj się ustalić co się stało.
  4. Poproś kogoś, by wezwał pogotowie, dzwoniąc pod numer 999 lub 112. Jeśli w pobliżu nie ma nikogo – zadzwoń sam.
  5. Nie pozostawiaj poszkodowanego samego i do czasu przybycia pogotowia regularnie oceniaj jego stan.
  6. Jeśli poszkodowany przestaje nagle reagować, sprawdź czy oddycha – jeśli nie, rozpocznij reanimację.
  7. Jeśli poszkodowany nie reaguje, zawołaj głośno o pomoc, udrożnij jego drogi oddechowe i sprawdź czy oddycha. Rób to za pomocą wzroku, słuchu i dotyku – przyjrzyj się, czy klatka piersiowa się unosi, sprawdź czy słyszysz szmer przepływającego przez usta powietrza i czy czujesz strumień powietrza na swoim policzku. Sprawdzanie powinno trwać nie krócej niż 10 sekund.
  8. Jeśli poszkodowany oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej i okryj kocem, folią lub płaszczem.
  9. Czekając na przyjazd pogotowia, systematycznie sprawdzaj, czy poszkodowany nadal oddycha
  10. Jeżeli poszkodowany przestał oddychać natychmiast rozpocznij uciskanie klatki piersiowej. Poszkodowany musi leżeć na wznak, na twardym podłożu. Uklęknij obok, na wysokości jego klatki piersiowej. Odsłoń jego klatkę piersiową, po czym nasadę dłoni jednej ręki połóż na środku klatki piersiowej poszkodowanego (mniej więcej na wysokości sutków).
  11. Następnie przykryj dłoń nasadą drugiej dłoni. Żeby ustabilizować ręce, możesz spleść palce dłoni.
  12. Pochyl się nad poszkodowanym tak, żeby twoje ramiona znajdowały się nad jego klatką piersiową. Twoje ręce muszą być wyprostowane w łokciach.
  13. Uciskaj klatkę piersiową na głębokość 4 – 5 cm z prędkością ok. 100 razy na minutę. Zwalniając uścisk nie odrywaj rąk od klatki piersiowej poszkodowanego.
  14. Po 30 uciśnięciach wykonaj 2 oddechy ratownicze. W tym celu przesuń się w stronę głowy poszkodowanego. Udrożnij jego drogi oddechowe, odchylając głowę do tyłu. Podtrzymuj jedną ręką pod brodą, tak by jego usta pozostały otwarte, a drugą zaciskaj mu nos.
  15. Weź głęboki wdech, obejmij swoimi ustami usta poszkodowanego i wykonaj wydech. Wdech poszkodowanego powinien trwać ok. 1 sekundy. Jeśli możesz obserwuj jednocześnie jego klatkę piersiową – prawidłowy wdech powinien spowodować jej uniesienie. Po wdechu odsuń usta od ust poszkodowanego, nie puszczając głowy, i poczekaj na samodzielny wydech poszkodowanego. Potem wykonaj drugi wdech, postępując tak samo jak przy pierwszym.
  16. Jeśli masz maseczkę do sztucznego oddychania, możesz z niej skorzystać – zabezpieczy Cię ona przed kontaktem z krwią lub innymi wydzielinami poszkodowanego.
  17. Jeśli klatka poszkodowanego nie unosi się podczas wdechu, spróbuj ponownie udrożnić jego drogi oddechowe, sprawdź też, czy nie ma w ustach ciał obcych, np. protezy lub jedzenia. Jeśli są, i to w zasięgu Twoich palców, po prostu je wygarnij.
  18. Potem, aż do przybycia pogotowia wykonuj na przemian 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Nie przerywaj do momentu, kiedy poszkodowany zacznie się poruszać albo nie będziesz miał już siły.
  19. Jeśli z jakiegoś powodu nie możesz lub nie chcesz wykonywać oddechów ratowniczych, wykonuj sam masaż serca, pamiętając o 100 uciśnięciach na minutę bez przerwy.
  20. Do reanimacji można także wykorzystać automatyczny defibrylator zewnętrzny – AED. Poproś o jak najszybsze jego dostarczenie i nadal wykonuj uciśnięcia klatki piersiowej i oddechy ratownicze.
  21. Reanimacja jest bardzo wyczerpująca dla ratownika – jeśli więc ktoś może Ci pomóc, reanimujcie na zmianę.

Więcej o zasadach pierwszej pomocy możesz przeczytać na stronie Medycyny Praktycznej mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc >>>

Niewydolność serca to stan, w którym uszkodzone serce nie może zapewnić wszystkim narządom i tkankom odpowiedniego przepływu krwi, szczególnie podczas wysiłku. Prowadzi to do duszności, łatwego męczenia, słabości, zawrotów głowy. Sprzyja również zatrzymywaniu wody w organizmie, co objawia się z kolei obrzękami na nogach, gromadzeniem wody w brzuchu i płucach.

Niewydolność serca rozwija się, kiedy serce jest przeciążone lub uszkodzone. Najczęściej prowadzą do tego: choroba wieńcowa, przebyty zawał serca, źle leczone nadciśnienie tętnicze, wady serca, kardiomiopatie (wrodzone, lub nabyte: po zapaleniu mięśnia sercowego czy toksyczne – np. alkoholowa), cukrzyca, otyłość, intensywne leczenie nowotworów.

Niewydolność serca rzadko daje się wyleczyć. Można jednak skutecznie zapanować nad jej objawami i spowolnić postęp choroby. Wymaga to zaangażowania, regularnego przyjmowania leków i przestrzegania pewnych ograniczeń. Jak zwykle najważniejsza jest profilaktyka, aby nie doszło do rozwoju niewydolności serca.

Metody niefarmakologiczne:

 – aktywność fizyczna (wysiłek fizyczny poprawia czynność serca, płuc, naczyń, wzmacnia kości i mięśnie, najlepszą formą treningu są ćwiczenia aerobowe, czyli takie przy, których dochodzi do przyspieszenia oddechu i pulsu: spacer, marsz, pływanie, taniec, jazda na rowerze. Pamiętaj! Poinformuj lekarza o zamiarze regularnego wysiłku i dostosuj jego intensywność do swoich możliwości i zaleceń lekarza)

 – nadmierne przyjmowanie sodu (soli kuchennej) sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie, co może zaostrzyć objawy, dlatego nie dosalaj potraw – zamiast soli dodawaj ziół, unikaj potraw słonych: wędlin, wędzonych ryb, zup i sosów w proszku, konserw, produktów fast-food. Porozmawiaj z lekarzem o wprowadzeniu tzw. soli dietetycznej niskosodowej.

 – palenie papierosów uszkadza mięsień sercowy i naczynia – jest bezwzględnie przeciwwskazane. Wdychany dym tytoniowy zmniejsza poziom tlenu we krwi, więc niedokrwione narządy otrzymują go jeszcze mniej. Papierosy zwiększają także ryzyko groźnej arytmii, co może prowadzić do zatrzymania pracy serca i śmierci! Zwalczaj nałóg palenia również w swoim otoczeniu – bierne palenie również jest szkodliwe.

 – sen – zarezerwuj co najmniej 8 godzin na odpoczynek nocny, unikaj wieczornych drzemek, używaj dodatkowych poduszek pod głowę (pomoże to zwalczyć dyskomfort spowodowany dusznościami i kaszlem), utrzymuj w sypialni temperaturę 18 – 20 stopni Celsjusza.

 – szczepienia – ostre infekcje to jedna z częstych przyczyn zaostrzeń niewydolności serca, wymagających pobytu w szpitalu. Najlepszym sposobem zapobiegania są szczepienia – bardzo zaleca jest coroczne szczepienie się przeciwko grypie, a także pneumokokom, powodującym zapalenia płuc.

 

Patomorfologia jest dziedziną medycyny, która zajmuje się badaniem mechanizmów powstawania chorób oraz opisem zmian morfologicznych, powstałych w skutek choroby.

Jak dotąd to właśnie badanie mikroskopowe komórek i fragmentów tkankowych guza jest jedyną obiektywną metoda pozwalającą na rozpoznanie nowotworu i ustalenie jego typu. Badanie mikroskopowe wyizolowanych komórek guza nosi nazwę badania cytologicznego, natomiast badanie fragmentów tkankowych guza określane  jest jako badanie histologiczne.

Czy każdy guz piersi oznacza raka?

Szacuje się, że jedynie w 5-10% przypadków zmian badanych mikroskopowo stwierdza się atypowy (tzn. nieprawidłowy) rozrost nabłonka gruczołu piersiowego. W części z nich atypowy rozrost ma charakter przedinwazyjny (rak „in situ”), w pozostałych przypadkach ma on postać złośliwego nowotworu, który charakteryzuje się naciekaniem i niszczeniem otaczających tkanek oraz tworzeniem wtórnych ognisk zwanych przerzutami.

Zdecydowana większość zmian guzowatych piersi w badaniu mikroskopowym jest rozpoznawana jako choroba włóknisto – torbielowata (zwana potocznie mastopatią). Postać guza mogą przyjmować również  ostre (np. ropne) lub przewlekłe zapalenie piersi, rozszerzenie przewodów wyprowadzających gruczołu czy martwica tkanki tłuszczowej. W części przypadków badany guz okazuje się być niezłośliwym nowotworem takim jak włókniako-gruczolak czy brodawczak.

Dzięki badaniu mikroskopowemu tkanki rakowej patomorfolog jest w stanie ustalić również dokładne rozmiary guza, stopień jego zróżnicowania (inaczej stopień złośliwości histologicznej) oraz tempo jego wzrostu. Na podstawie pobranego fragmentu guza analizuje również obecność receptorów steroidowych  (estrogenowego i progesteronowego) i receptora HER2 w komórkach rakowych, co na dalszym etapie postępowania pozwala na dobór odpowiedniego leczenia, zwłaszcza leczenia hormonalnego lub chemicznego.

Cukrzyca przybrała już postać globalnej epidemii. Szerokość geograficzna jest jednak bez znaczenia, gdy analizujemy konsekwencje tej choroby. Niezależnie bowiem od tego, kogo dotyka, zwykle towarzyszą jej inne zaburzenia: nadciśnienie tętnicze, otyłość, wysoki poziom cholesterolu, stłuszczenie wątroby. Cukrzyca powoduje szereg powikłań w zakresie małych naczyń – np. uszkodzenie siatkówki, nerek; dużych naczyń – miażdżyca i jej skutki tj. udar mózgu, zawał serca, stopa cukrzycowa; w zakresie układu nerwowego – tzw. polineuropatia – uszkodzenie wielu nerwów, zaburzenia odporności, w tym grzybice, ropne zmiany skórne i wiele innych. Cukrzyca istotnie skraca życie i zdecydowanie pogarsza jego jakość. Dlatego tak ważne jest zapobieganie jej wystąpienia, wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie.

Wyróżniamy kilka typów cukrzycy, w tym 2 podstawowe:

– Typ 1 tzw. cukrzyca młodzieńcza (wcześniej nazywana cukrzycą insulinozależną)- rozwija się głównie w dzieciństwie i wymaga od początku zastrzyków z insuliny. To w tym właśnie rodzaju choroby, organizm niszczy zdrowe komórki beta trzustki, które produkują insulinę. W takim wypadku chorzy muszą przyjmować insulinę już do końca życia. Nie wiadomo do końca co powoduje tę chorobę, wiadomo, że czynniki genetyczne i środowiskowe ogrywają tu dużą rolę.

– Typ 2 dotyczmy około 90% przypadków zachorowań. Bywa nazywana cukrzycą insulinoniezależną, ale nie jest to właściwa nazwa, gdyż w późniejszych stadiach choroby insulina też może być niezbędna w leczeniu. Ten typ cukrzycy związany jest ze starszym wiekiem, ale i stylem życia (a zwłaszcza z rozszerzającą się epidemią otyłości – im większy obwód pasa, tym większe prawdopodobieństwo zachorowania).

Rozpoznanie

Cukrzyca typu 2 to choroba, która bardzo często nie daje żadnych objawów chorobowych w swojej początkowej fazie rozwoju. Niesie to spory problem, gdyż nawet w tym czasie powoli „niszczy” nasz organizm, a rozpoznanie jest proste, jednoznaczne i opiera się na pomiarze poziomu stężenia cukru we krwi żylnej. Następnym krokiem jest ocena z jakim typem cukrzycy mamy do czynienia.

Typowe objawy tego schorzenia w zaawansowanej fazie to: wzmożone pragnienie, osłabienie, częste oddawanie moczu, niezamierzona utrata masy ciała, śpiączka cukrzycowa.

Do rozpoznania cukrzycy musi być spełnione jedno z trzech kryteriów.

– przygodne badanie stężenia glukozy (tzw glikemia) o wartości ≥200 mg/dl (11,1 mmol/l)

– 2x pomiar glikemii na czczo wynoszący ≥126 mg/dl (7,0 mmol/l) – drugie oznaczenie glikemii wykonane innego dnia

– glikemia w 120 minucie doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT) ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l)

Oprócz właściwej choroby, wyróżnia się również stan przejściowy- nie będący już stanem zdrowia, ale nie będący też jeszcze cukrzycą. Nazywa się go „stanem przedcukrzycowym”.

Aby stwierdzić stan przedcukrzycowy wyróżnia się dwa sposoby:

– glikemia na czczo w przedziale 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l) (tzw. nieprawidłowa glikemia na czczo), jest to wskazanie by wykonać doustny test tolerancji glukozy

– glikemia w 120 minucie OGTT w przedziale 140–199 mg/dl (7,8–11,0 mmol/l) – tzw. nietolerancja glukozy

U niektórych ludzi powinno wykonywać się badania w kierunku cukrzycy nawet jeśli nie istnieją żadne jej objawy. Zaleca się badanie glikemii na czczo i/lub wykonanie badanie OGTT raz na rok w przypadku min.:

– gdy chory miał wcześniej stwierdzony stan przedcukrzycowy

– występuje nadwaga lub otyłość

– obecność diabetyka (cukrzyka) wśród rodzeństwa lub rodziców,

– po przebytej cukrzycy ciążowej, lub po urodzeniu dziecka o masie powyżej 4kg,

– u pacjentów z przedwczesną lub zaawansowaną z miażdżycą,

– u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym,

– u osób z małym stężeniem „dobrego cholesterolu” HDL < 40mg/dL – u pacjentów z hipetriglicerydemią – triglicerydy > 150mg/dL,

– u kobiet z zespołem policystycznych jajników,

– u pacjentów z mukowiscydozą

Leczenie

W przypadku cukrzycy typu 1 pacjenci zmuszeni są zażywać insulinę, jest to jedyna metoda kontroli tej choroby. Ważne jest również dokonywanie regularnych pomiarów stężenia glukozy we krwi glukometrem.

W typie 2 istnieje wiele możliwości leczenia choroby – od zmiany stylu życia na bardziej aktywny (jazda na rowerze, spacery, pływanie) poprzez dobrze zbilansowaną dietę (najważniejszy i najtrudniejszy punkt leczenia) i spożywanie nisko przetworzonych naturalnych produktów po leki doustne i zastrzyki z insuliny.

To o czym każdy diabetyk powinien pamiętać, to spożywanie domowych, nieprzetworzonych potraw, unikanie węglowodanów zawartych w produktach takich jak biały chleb, biały makaron, biały ryż, ciasta, herbatniki i inne produkty mączne. Należny do diety włączyć dużo warzyw, zdrowe tłuszcze takie jak oliwa z oliwek, olej kokosowy, naturalne masło (zamiast sztucznych margaryn). Należy całkowicie wykluczyć słodkie napoje, w tym soki owocowe, słodycze, jedzenie typu fast food, przetworzone wędliny oraz produkty wysokowęglowodanowe.

Choć ilość zagrożeń, które niesie ze sobą cukrzyca jest spora i może przerażać, to jednak świadomość, że możemy zostać nią dotknięci jest bardzo ważna, stosując bowiem odpowiednie leczenie, trzymając się właściwego stylu życia i diety, a tym samym dbając o prawidłowe poziomy glikemii, możemy ochronić się przed groźnymi następstwami tej choroby.

Więcej o cukrzycy i chorobach układu krążenia przez nią powodowanych możesz przeczytać w Kardioserwisie >>>